Tá tairbhe do chách ag baint le hobair dhearbhaithe – seo an fáth a bhfuil tábhacht ag baint léi duit

An oibrí thú a íoctar in airgead tirim gan chonradh? Ní dhéanann d'fhostóir ach cuid de na uaireanta oibre a dhearbhú? Nó an bhfuil tú cláraithe mar dhuine féinfhostaithe, ach tá d’uaireanta oibre agus do chuid oibre faoi rialú cuideachta? Más mar sin atá do scéal, léigh leat, mar is oibrí neamhdhearbhaithe thú agus tá tú gan chosaint. 

Deir thart ar dhuine as gach deichniúr Eorpach gur cheannaigh siad earraí nó seirbhísí sa bhliain seo a chuaigh thart agus b'fhéidir go raibh obair neamhdhearbhaithe i gceist leo. Agus tá aithne ag trian díobh ar dhuine a oibríonn ar bhonn neamhdhearbhaithe. I gcás do thíre féin agus AE ina iomláine, lagaíonn sé sin an geilleagar trí ioncam poiblí a laghdú, tríd an mbonn a bhaint de chórais slándála sóisialta agus trí iomaíocht éagórach a spreagadh. Ach cad a chiallaíonn sé sin duitse ar leibhéal níos pearsanta? Sheol an tÚdarás Eorpach Saothair an feachtas ‘Declared work benefits all![Tá tairbhe do chách ag baint le hobair dhearbhaithe]’ le déanaí chun feasacht a mhúscailt maidir le hobair neamhdhearbhaithe, agus maidir leis na rioscaí agus na hiarmhairtí a bhaineann léi d’oibrithe agus d’fhostóirí araon.

Más oibrí thú

Cé go bhféadfadh an chuma a bheith ar an scéal go mbíonn níos éasca a bheith ag obair go neamhoifigiúil, ciallaíonn sé sin nach mbeidh aon tslándáil, aon sochair agus aon phá ráthaithe i gceist. Má tharlaíonn timpiste ag an obair, caithfidh tú íoc as do chostais leighis agus athshlánaithe go léir. Ní fhaigheann tú aon saoire bhliantúil nó bhreoiteachta íoctha, agus ná bí ag súil le sochair mháithreachais nó atharthachta más tuismitheoir nua thú. Níl aon ráthaíocht ann ach oiread nach mbeidh do phá faoi bhun an phá íosta – agus má dhífhostaítear go héagórach thú, níl aon chosaint dhlíthiúil agat. Agus tá sé sin díreach ag féachaint ar an am i láthair. 

Ciallaíonn obair neamhdhearbhaithe freisin nach bhfuil aon tslándáil ann sa todhchaí duit. Mura ndéantar d'ioncam a dhearbhú, ní dhéantar aon ranníocaíochtaí le scéimeanna pinsin, mar sin nuair a bheidh tú níos sine agus réidh le dul ar scor, beidh níos lú ceart – nó fiú aon cheart ar bith – agat ar phinsean. Agus is ea, b'fhéidir gur cosúil go bhfuil sé i bhfad amach anseo, ach beidh sásta leat féin sa todhchaí.

Ar an taobh eile, nuair a dhéantar do chuid oibre a dhearbhú (fiú más oibrí séasúrach thú), faigheann tú pá cothrom, slándáil agus cearta. Mar sin, conas is féidir leat a bheith cinnte go mbíonn do chuid oibre dearbhaithe? Seo seicliosta:

1. Tá conradh scríofa agat a leagann amach do chuid oibleagáidí agus cearta, agus oibleagáidí agus cearta d'fhostóra.
2. Is rialta d'íocaíocht agus léiríonn sí ragobair.
3. Tá cosaint agat i gcás timpistí – agus i gcoinne aon idirdhealú – san ionad oibre.
4. Faigheann tú sosanna, saoire bhreoiteachta agus laethanta saoire.
5. Tá slándáil shóisialta agat, is í sin a íocann as do chúram sláinte, do shochair dífhostaíochta agus do phinsean.
6. Tá sé de cheart agat dul isteach i gceardchumann, do guth a ardú, nó fiú dul ar stailc má éiríonn cúrsaí éagórach.

Más fostóir thú

Téann obair dhearbhaithe chun sochair duitse freisin. Ní bhaineann sé ach leis an rud ceart a dhéanamh – is gníomh cliste é. Tosaíonn sé le rialacha nó dlíthe oifigiúla a leanúint, mar sin smaoinigh go géar ar na coinníollacha fostaíochta atá leagtha síos i rialacháin do thíre. Bí cinnte go bhfuil sé de cheart ag d’fhostaithe a bheith ag obair go dleathach i do thír féin. Coinnigh taifid chruinne ar do chuid oibrithe cláraithe, lena n-áirítear a n-uaireanta oibre iarbhír agus gach mionsonra íocaíochta, i gcomhréir le rialacháin náisiúnta agus le rialacháin AE. 

Chomh tábhachtach céanna, cuir timpeallacht shábháilte ar fáil i gcónaí do do chuid oibrithe. Agus an méid sin á dhéanamh: 

1. Ní ghearrtar fíneáil ort (buntáiste ollmhór).
2. Tá fostaithe agat atá níos sona, níos dílse agus, dá bhrí sin, níos táirgiúla.
3. Ceardchumainn? Stailceanna? Conarthaí? Tá tú go hiomlán clúdaithe.
4. Do cháil? Gairmiúil. Is breá le cliaint brandaí eiticiúla.
5. Tá tú ag cuidiú le geilleagar cothrom a thógáil, agus cad a d’fhéadfadh a bheith níos fearr ná sin?

Chomh maith leis an bhfeachtas ‘Declared work benefits all! [Tá tairbhe do chách ag baint le hobair dhearbhaithe]’, féach an t-ionad ilfhreastail le haghaidh raon leathan acmhainní chun dul i ngleic le hobair neamhdhearbhaithe.

Naisc ghaolmhara:

Feachtas ‘Declared work benefits all! [Tá tairbhe do chách ag baint le hobair dhearbhaithe!]’ 

Físeán d’fhostaithe ‘Declared work benefits all! [Tá tairbhe do chách ag baint le hobair dhearbhaithe!]’

Físeán d’fhostóirí ‘Declared work benefits all! [Tá tairbhe do chách ag baint le hobair dhearbhaithe!]’

Tackling undeclared work [Ag dul i ngleic le hobair neamhdhearbhaithe]

Léigh tuilleadh: 

Laethanta Fostaíochta Eorpacha

Aimsigh Comhairleoirí EURES

Dálaí maireachtála agus oibre i dtíortha EURES

Bunachar Sonraí Post EURES

Seirbhísí EURES le haghaidh fostóirí

Féilire Imeachtaí EURES

Imeachtaí ar Líne a bheidh ar siúl go luath

EURES ar Facebook

EURES ar X

EURES ar LinkedIn